Page 34 - Budowniczy Nr7

HISTORIA

Barbara Skrobot-Maklak
Jubileusz 150-lecia zakopiańskiej Budowlanki

Na początku była szkoła snycerska...

Zespół Szkół Budowlanych im. dra Władysława Matlakowskiego. Sąsiad Muzeum Tatrzańskiego.
Przechodząc Krupówkami, nie sposób nie zauważyć drewnianego budynku z charakterystyczną
wieżyczką. Warto przyjrzeć się pra-początkom tej szkoły, tym bardziej że okazja ku temu znakomita:
1-2 maja 2026 roku budowlanka będzie świętować 150 lat swego istnienia.
Widząc zręczność miejscowej Czech z pochodzenia. Początkowo mieściła się w Kuź-
ludności... nicach, potem przeniosła się do budynku przy Kru-
pówkach (gdzie znajduje się do dziś). Uroczystego
Jest rok 1873. Data przełomowa. Lekarz Tytus Chału- otwarcia dokonał ks. Józef Stolarczyk. W Komitecie
biński „odkrywa” Zakopane. Już 4 lata później tenże Nadzorczym zasiedli: Walery Eljasz, Leopold Świerz,
Chałubiński wraz z Towarzystwem Tatrzańskim zakła- Mariusz Zaruski, Władysław hr. Zamoyski, obok Ne-
da Szkołę Snycerską, a do jej prowadzenia angażuje użila, Chałubińskiego, Stolarczyka.
górala - samouka Macieja Mardułę z Olczy, pobiera-
jącego nauki u rzeźbiarza Franciszka Wyspiańskiego, Pierwsze sukcesy
ojca Stanisława. „Członkowie TT założonego w 1873 C.-K. Szkoła Przemysłu Drzewnego została szybko
roku widząc zręczność miejscowej ludności w obra- zauważona. W 1883 r. uczniowie - specjalizujący się
bianiu drzewa i zamiłowanie do zdobnictwa, posta- w rzeźbie figuralnej i ornamentalnej, stolarstwie me-
nowili (...) otworzyć szkołę przemysłu drzewnego blowym, tokarstwie i ciesielstwie - wzięli udział w wy-
w Zakopanem (...). TT zobowiązało się do ponoszenia stawie wyrobów szkolnych, a Jan Matejko był pełen
kosztów lokalu, opału, światła, wynagrodzenia na- podziwu dla nauczycieli kultywujących rodzime tra-
uczycieli, urządzenia warsztatów, narzędzi itp.” - za- dycje kultury góralskiej.
notował Stanisław Barabasz, pierwszy polski dyrek- Rok 1887 przynosi kolejne sukcesy - udział w Wysta-
tor szkoły. wie Przemysłowej w Wiedniu i pochwałę samego ce-
Szkoła - licząca 9 uczniów - mieściła się w wiejskiej sarza Franciszka Józefa. W 1900 r. (dyrektorem jest
izbie u Walczaka przy ul. Kościeliskiej. Ponieważ wówczas Węgier Edgar Kovats) w Paryżu na Wystawie
„gmina, dla dobra której ta instytucja powstać mia- Światowej szkoła promuje dział ciesielski i rzeźbę.
ła, usunęła się zupełnie od świadczeń”, TT podejmuje Łyże Barabasza
starania o przejęcie jej na koszt rządu wiedeńskie- Pierwszym Polakiem, który został dyrektorem był
go, a tym samym jej upaństwowienie. Wiedeń widać Stanisław Barabasz, narciarz, pedagog, architekt,
żywo zareagował na owe starania, bo tamtejsze Mi- malarz, myśliwy. Walczył o polski charakter szko-
nisterstwo Handlu wysłało pod Giewont Franciszka ły, wprowadzał motywy podhalańskie, intensywnie
Neużila, by zorganizował szkołę. W 1878 r. powstaje studiował sztukę ludową Podhala, Orawy, Spisza,
zatem Cesarsko-Królewska Szkoła Przemysłu Drzew- gromadząc materiał i szkicując m.in. łyżniki, sosrę-
nego, a jej dyrektorem zostaje wspomniany Nueżil, by, odrzwia. Dzięki niemu szkoła powiększyła się

Budynek główny szkoły po
pierwszej rozbudowie na przełomie
XIX i XX wieku
(fot. Muzeum Tatrzańskie/
archiwum szkoły)

34 STYCZEŃ - MARZEC 1/2026 (101)